آیا واقعاً ژنها میتوانند توضیح بدهند چرا بعضی افراد راحتتر چاق میشوند و بعضیها سختتر وزن میگیرند؟
پاسخ کوتاه: بله، اما این فقط بخشی از ماجرا است.
پژوهشهای ۱۰ سال اخیر نشان دادهاند که بیش از ۲۰۰ ناحیه ژنتیکی با چاقی، پاسخ به رژیم، و نحوه مصرف انرژی ارتباط دارند. این ژنها رفتار بدن را در سه سطح تعیین میکنند:
- متابولیسم
- اشتها
- نحوه استفاده از مواد غذایی
۱. ژنهای اشتها و ولع غذایی
یکی از جالبترین یافتهها مربوط به ژن FTO است.
برخی نسخههای این ژن باعث میشوند:
• سیگنال “سیری” دیرتر ارسال شود
• بدن گرایش بیشتری به مصرف غذاهای پرچرب پیدا کند
• ولع غذایی هنگام استرس بیشتر شود
این افراد معمولاً بدون اینکه متوجه باشند، چند صد کالری بیشتر از دیگران مصرف میکنند.
2. ژنهای متابولیسم چربی و کربوهیدرات
- مثلاً نسخههای خاص ژن PPARG مشخص میکند بدن چربی را چطور ذخیره میکند.
- یا ژن LIPC روی سرعت اکسیداسیون چربی اثر میگذارد.
به همین دلیل دو نفر که یک رژیم مشابه دارند، ممکن است نتایج کاملاً متفاوتی بگیرند.
3. پاسخ به کربوهیدراتها
در برخی افراد، ژنهایی مثل TCF7L2 حساسیت بدن به کربوهیدراتها را تغییر میدهند.
افرادی که نسخه پرریسک این ژن را دارند:
• قند خونشان سریعتر بالا میرود
• بدنشان چربی بیشتری ذخیره میکند
• رژیمهای کمکربوهیدرات برایشان بهتر جواب میدهد
این تفاوتها توضیح میدهد چرا یک رژیم برای یک نفر معجزه است و برای دیگری بیاثر.
4. سرعت سوختوساز پایه
ژنهایی مثل UCP1 و UCP2 تعیین میکنند بدن چه مقدار انرژی «به صورت گرما» هدر دهد.
افرادی با فعالیت کمتر این ژنها معمولاً:
• متابولیسم پایه پایینتری دارند
• سختتر وزن کم میکنند
• باید زمان بیشتری برای ورزشهای هوازی صرف کنند
5. پاسخ بدن به ورزش و رژیم
برخی ترکیب ژنتیکی باعث میشود بدن هنگام کاهش وزن، عضله را سریعتر از دست بدهد تا چربی!
در مقابل، برخی افراد به طور ژنتیکی طوری هستند که با کوچکترین تغییر رژیم، چربی سوزی شدید تجربه میکنند.
این تفاوتها با ژنهای مسیرهای AMPK و PGC1α مرتبطاند.
و اما کاربرد این آگاهی چیست!؟
دانستن اطلاعات ژنتیکی به این معنا نیست که وزن فرد «قطعی» است؛
اما کمک میکند بفهمیم:
• بدن با چه نسبتی از چربی و کربوهیدرات بهتر کار میکند
• اشتها چگونه تنظیم میشود و نقاط ضعف کجا هستند
• کدام الگوی غذایی پایدارتر است
• چه نوع تمرین برای متابولیسم بهتر جواب میدهد
این دقیقاً همان حوزهای است که آنالیز تغذیه مبتنی بر ژنتیک در آن استفاده میشود؛
اگر چه نه برای پیشگویی قطعی، بلکه برای درک دقیقتری از بیولوژی هر فرد و انتخاب رژیمی که با بدنش سازگارتر باشد.
ما در genopeak با طراحی یونیت nutripeak به بررسی دقیق پاسخ ژنتیکی شما به مواد غذایی میپردازیم تا رژیم غذایی منحصر به فرد شما را طراحی کنیم!